İnsan neden uyur? Bilim hâlâ tam olarak emin değil
Uykunun neden var olduğu hâlâ tam açıklanamıyor. Ama beynin uykuda ne yaptığına dair üç güçlü teori var.
Uyku, evrimsel olarak pahalı bir davranış: hayvan avlanamaz, beslenemez ve savunmasız kalır. Buna rağmen incelenen neredeyse tüm hayvanlarda bir uyku benzeri hal var. Bu kadar maliyetli bir şeyin korunmuş olması, çok temel bir işi gördüğü anlamına geliyor. Sorun şu ki bilim o işin ne olduğundan hâlâ tam emin değil.
Teori 1: Beynin temizlik vardiyası
2013''te Rochester Üniversitesi''nden Maiken Nedergaard ve ekibinin farelerde yaptığı çalışma, uyku sırasında beyin hücreleri arasındaki boşluğun genişlediğini ve beyin omurilik sıvısının bu aralıklardan çok daha hızlı aktığını gösterdi. Glenfatik sistem adı verilen bu akış, gün boyunca biriken atık proteinleri — bunların arasında Alzheimer''la ilişkilendirilen beta-amiloid de var — uzaklaştırıyor. Bulgular Science''ta yayımlandı.
Teori 2: Sinaptik budama
Gün boyunca öğrenilen her şey sinaptik bağlantıları güçlendiriyor. Sonsuza kadar güçlenemeyeceklerine göre bir yerde ölçek küçültmek gerekiyor. Sinaptik homeostazi hipotezine göre uyku, zayıf bağlantıları budayıp güçlü olanları koruyarak beyni ertesi güne hazırlıyor.
Teori 3: Hafızanın pekiştirilmesi
Uykuda hipokampusta kaydedilen gündüz aktivite örüntülerinin tekrar oynatıldığı gösterildi. Derin uykunun bilgi hafızasını, REM uykusunun ise duygusal düzenlemeyi ve prosedürel öğrenmeyi desteklediği yönünde güçlü kanıtlar var.
Hangi teori doğru?
Muhtemelen üçü birden. Uyku tek bir işlevi olan bir durum değil; farklı evrelerinde farklı işler görülüyor. Bilinen kesin şey, uykusuzluğun sonuçları: dikkat, karar verme, bağışıklık ve duygu düzenlemesi ölçülebilir biçimde bozuluyor.
Ne kadar uyku?
Yetişkinler için önerilen aralık gecede 7-9 saat. "Ben 5 saatle idare ediyorum" diyenlerin büyük çoğunluğunda performans testleri düşüş gösteriyor — kişi bunu fark etmiyor, çünkü uykusuzluğun bozduğu ilk şey kendi durumunu değerlendirme yetisi.