Uykusuz kaldığında beyninde neler oluyor?

Uykusuzluk yalnızca "yorgun hissetmek" değil. Ölçülebilir, tekrarlanabilir ve şaşırtıcı derecede hızlı ortaya çıkan nörolojik etkileri var.

İlk 24 saat: mikro uykular başlıyor

Beyin, uyanık kalmaya zorlandığında kendi kendine kısa devreye giriyor: mikro uyku denen, birkaç saniye süren ve kişinin çoğu zaman fark etmediği bilinç kayıpları. Gözler açık kalabiliyor. Trafikte bu, saniyede 30 metre boyunca kimsenin direksiyonda olmaması anlamına geliyor. Uykusuzluğun kaza istatistiklerindeki payının alkolle karşılaştırılmasının sebebi bu.

Duygular önce bozuluyor

Beyin görüntüleme çalışmaları, tek gecelik uykusuzluğun ardından amigdalanın olumsuz uyaranlara verdiği tepkinin belirgin biçimde arttığını gösteriyor. Aynı anda amigdalayı dizginleyen prefrontal korteksle bağlantı zayıflıyor. Sonuç: küçük bir aksiliğe orantısız tepki, hızlı duygu geçişleri, tahammülsüzlük.

Hafıza kaydı aksıyor

Yeni bilgilerin uzun süreli hafızaya geçmesi, uyku sırasındaki pekiştirme sürecine bağlı. Uyku atlandığında hem yeni bilgiyi kaydetme kapasitesi düşüyor hem de gün içinde öğrenilenlerin kalıcılığı azalıyor. Sınav öncesi sabahlamanın neden ters teptiği büyük ölçüde bu.

Kendini değerlendirme yetisi de bozuluyor

En sinsi etkisi bu: uykusuz kişi, performansındaki düşüşü fark etmiyor. Kronik olarak günde 6 saat uyuyanların dikkat testlerindeki skorları düşmeye devam ederken, kendilerini "alışmış" olarak tanımladıkları gösterildi.

Telafi edilebilir mi?

Kısmen. Hafta sonu uzun uyumak, kaybedilen uykunun bir bölümünü geri veriyor ama dikkat ve metabolik ölçütlerin tamamı normale dönmüyor. Düzenli uyku saatinin, toplam süre kadar önemli olduğu üzerinde geniş bir uzlaşma var.

Pratikte ne işe yarar?

• Her gün aynı saatte uyanmak, aynı saatte yatmaktan daha etkili bir çıpa.
• Öğleden sonra 15.00''ten sonra kafein, akşam uyku kalitesini düşürüyor.
• 20 dakikalık kısa şekerleme, uyku ataletine girmeden uyanıklığı toparlıyor.