Yapay zeka Türkçe şiir yazabilir mi?

Bir dil modelinden Türkçe şiir istediğinde genellikle akıcı, hatta duygulu bir metin geliyor. Ama "11''li hece ölçüsüyle yaz" dediğinde iş bozuluyor. Bunun sebebi ilham eksikliği değil, modelin dili nasıl gördüğüyle ilgili.

Model harfleri görmüyor

Dil modelleri metni token denen parçalara bölerek işliyor. Bu parçalar ne harf ne de hece; istatistiksel olarak sık geçen karakter dizileri. "Gözlerinden" kelimesi modelin gözünde örneğin "göz", "lerin", "den" gibi üç parça olabilir — ama bu bölünme hece sınırlarıyla örtüşmek zorunda değil. Model bir dizeyi yazarken kaç hece ürettiğini gerçek anlamda saymıyor; tahmin ediyor.

Türkçe bu sorunu büyütüyor

Türkçe sondan eklemeli bir dil. "Ev" tek kökten "evlerimizdekilerden" gibi uzun bir kelimeye uzayabiliyor. Çoğu tokenizer İngilizce ağırlıklı veriyle eğitildiği için Türkçe kelimeler daha çok parçaya bölünüyor. Sonuç: aynı cümle için daha fazla token, daha zayıf hece hissi ve ölçü hatası.

Kafiyede daha iyi, ölçüde daha kötü

Kafiye, kelime sonlarındaki ses benzerliğine dayandığı için modelin istatistiksel olarak yakaladığı bir örüntü; bu yüzden uyaklı dize üretmek görece kolay. Hece ölçüsü ve aruz ise sayma işlemi gerektiriyor — dil modellerinin yapısal olarak en zayıf olduğu alan.

Nasıl daha iyi sonuç alınır?

• Ölçüyü kendin doğrula; modele "her dizeyi hecelerine ayırarak göster" dedirtmek hatayı görünür kılıyor.
• Serbest nazımda sonuç belirgin biçimde daha iyi.
• Örnek ver: iki üç dizelik bir örnek verilen istemler, tarif edilen kurallardan daha etkili.

Peki şiir mi?

Teknik olarak model, eğitildiği milyonlarca metindeki örüntülerin olasılıklı bir devamını üretiyor. Ortaya çıkan metin okuyucuda bir etki bırakabiliyor ama bir niyetin, bir yaşantının ürünü değil. Şiirin nerede başladığı sorusu da tam burada, teknik olmaktan çıkıp edebi bir tartışmaya dönüşüyor.